Als de mens verdwijnt achter het systeem

Als de mens verdwijnt achter het systeemIk zie het te vaak gebeuren.

Mensen lopen vast. Ze raken verward, opgejaagd, ontregeld, uitgeput of agressief. Niet zelden zijn het mensen die al van alles achter de rug hebben. Gesprekken, loketten, instanties, hulpverleners, formulieren, indicaties, wachtlijsten, onderzoeken, diagnoses. En toch worden ze niet werkelijk geholpen.

Waarom niet?
Omdat er in mijn beleving iets fundamenteel misgaat in de manier waarop wij hulp, zorg en begeleiding hebben georganiseerd. We zijn een samenleving geworden waarin systemen, protocollen, diploma’s, functies, loketten en beleid vaak zwaarder wegen dan de levende mens die voor je staat.
Dat is geen detail.
Dat is een maatschappelijk probleem.

Niet alleen individuele nood, maar syteemfout

Wat mij steeds meer raakt, is dat het aantal verwarde en zoekende mensen toeneemt. Ook de agressie neemt toe. Dat zie je op straat, in gezinnen, in buurten, in contact met instanties en soms ook binnen hulpverlening zelf.

Dat komt volgens mij niet alleen doordat mensen “iets mankeren”. Dat is mij te gemakkelijk gedacht. Alsof het probleem altijd in de burger zit en bijna nooit in de manier waarop wij als samenleving reageren.

Mijn ervaring is juist dat veel mensen ontregelen omdat ze te lang niet werkelijk gezien worden. Omdat ze steeds opnieuw in een hokje moeten passen. Omdat er over hen wordt beslist zonder hen echt te ontmoeten. Omdat procedures belangrijker zijn geworden dan aanwezigheid. Omdat contact vervangen is door afhandeling.

En dan staan we verbaasd te kijken dat frustratie omslaat in boosheid of agressie. Ik ben daar niet verbaasd over.

Agressie is niet goed te praten. Maar het komt ook niet uit de lucht vallen. Het groeit vaak op een bodem van onmacht, vernedering, miskenning en het gevoel dat je als mens nergens echt aankomt.
De overheid en haar uitvoerende systemen zijn de menselijke maat kwijtgeraaktIk zeg dat bewust scherp.

De overheid spreekt graag over nabijheid, zorg, verbinding, maatwerk en samenwerking. Maar in de praktijk zie ik vaak iets anders. Ik zie systemen die zichzelf beschermen. Ik zie medewerkers die zich verschuilen achter regels. Ik zie organisaties die vooral toetsen of iets past binnen het protocol, in plaats van zich eerst af te vragen: wat heeft deze mens nu werkelijk nodig?

Er wordt gekeken naar papieren.
Naar bevoegdheden.
Naar registraties.
Naar methodieken.
Naar functies.
Naar posities.
Maar te weinig naar de vraag of iemand werkelijk iets kan betekenen.

Dat schuurt mij steeds meer. Misschien juist omdat ik regelmatig zie dat in één echt gesprek meer kan gebeuren dan in maanden van formele hulp. Niet altijd, maar wel vaak genoeg om te weten dat het huidige systeem zichzelf overschat.

Een mens laat zich niet vangen in een dossier

Dat is misschien wel de kern.
Een mens is geen protocol. Geen dossier. Geen zorgvraag. Geen label. Geen indicatie. Geen afvinklijst. Geen case. Een mens is levend, tegenstrijdig, kwetsbaar, intelligent, getekend, zoekend en vaak veel wijzer dan het systeem aankan.

Toch doen we steeds weer alsof een methode de werkelijkheid kan bevatten. Alsof een opleiding automatisch betekent dat iemand werkelijk contact kan maken. Alsof officiële erkenning hetzelfde is als werkelijke bekwaamheid. Dat geloof ik niet.

Ik heb te vaak gezien dat mensen met de juiste papieren de plank volledig misslaan, terwijl iemand zonder het juiste stempel wél binnenkomt bij de ander. Omdat er iets anders aanwezig is. Werkelijk contact. Invoelend vermogen. Levenswijsheid. Snel kunnen zien wat er onder het verhaal speelt.
Dat is niet zweverig. Dat is praktijk.

Ik speel daarin een rol.

Wat ik in mijn werk steeds meer ben gaan begrijpen, is dat ik niet alleen mensen help, maar ook een spiegel ben en ook een spiegel krijg. Voor mensen die vastlopen én voor systemen die zichzelf niet meer goed zien. Elke keer leer ik weer hoe mysterieus het leven eigenlijk is en we ons laten leiden door van alles buiten ons, vergetend dat we zelf een net zo groot aandeel hebben.

Tegelijk wil ik daar eerlijk in zijn: ik ben niet anders dan anderen.  Ik schrijf dit niet vanuit de hoogte, alsof ik het allemaal wel zie en anderen niet. Ik ben zelf ook lerende en krijg zelf ook regelmatig een spiegel voor. Soms confronterend, soms pijnlijk en soms juist bevrijdend. Ook ik kan geraakt zijn, te scherp reageren of denken dat ik iets helder zie terwijl er nog meer lagen onder zitten.

Misschien is dat juist wel de reden dat ik zo sterk voel hoe belangrijk een echte spiegel is. Niet als oordeel, maar als kans om eerlijker te worden over wat er werkelijk (bij mij )speelt.
De mens heeft soms een spiegel nodig om te zien waar hij zichzelf verliest, waar frustratie het overneemt en waar de verwarring groter is geworden dan het innerlijk kompas.

Maar de overheid heeft die spiegel net zo hard nodig. Want ook systemen raken verward. Ook organisaties raken vervreemd van hun eigen bedoeling. Ook beleid kan een schild worden waarachter niemand nog verantwoordelijkheid voelt voor werkelijk contact.

Juist daar speel ik een rol en kan ik ook een rol spelen. Ik benoem wat zichtbaar wordt. Ik leg de vinger op wat niet klopt. Ik probeer woorden te geven aan wat onderhuids al gevoeld wordt maar vaak niet uitgesproken mag worden. Niet om te provoceren en ook niet omdat ik zelf boven dat geheel zou staan, maar omdat iets soms pas kan veranderen als het eerst eerlijk benoemd wordt. Daarom schrijf ik ook deze blog. 

De politiek roept voortdurend “samen”, maar kijkt te weinig in de spiegel

Wat mij daarnaast opvalt, is dat politieke partijen voortdurend spreken over samenwerking, verantwoordelijkheid, vertrouwen, solidariteit en samen. Dat klinkt mooi. Maar eerlijk gezegd mis ik vaak de bereidheid om zelf werkelijk in de spiegel te kijken.
Er wordt veel gesproken over samen, terwijl veel te weinig wordt onderzocht hoe beleid, bestuurlijke reflexen en politieke keuzes zelf bijdragen aan vervreemding, frustratie en wantrouwen in de samenleving.

Samen is een prachtig woord. Maar zolang dat woord vooral naar buiten toe wordt gebruikt en te weinig naar binnen toe wordt onderzocht, blijft het ook voor een deel schijn. Dan wordt samen een slogan, terwijl de werkelijkheid voor veel mensen heel anders voelt.

Woorden als verbinding, zorg en samenwerking zijn mooi, maar ze krijgen pas betekenis wanneer ze ook werkelijk geleefd worden

Mijn boosheid is niet het probleem, maar een signaal

Ik merk dat dit onderwerp mij boos maakt waarbij ik het eerder onderdrukte. En eerlijk gezegd vind ik dat niet vreemd. Niet omdat ik ruzie zoek. Niet omdat ik tegen de overheid ben. Niet omdat ik mezelf boven anderen plaats. Maar omdat ik en vele anderen zien hoe makkelijk de mens verdwijnt achter regels, beleid, papieren en systemen. En omdat ik zie wat dat met mensen doet.

Die boosheid voelt voor mij als een signaal dat er iets scheef zit. Tegelijk weet ik ook dat boosheid alleen niet genoeg is. Ook daarin heb ik zelf te leren. Hoe breng je iets scherp onder woorden zonder de verbinding helemaal kwijt te raken? Hoe blijf je eerlijk zonder te verharden? Dat is voor mij ook een leerweg.

Hulp begint niet bij een protocol.
Hulp begint bij werkelijk zien.
Bij luisteren.
Bij afstemmen.
Bij aanwezig durven zijn zonder je meteen te verschuilen achter de procedure.

Mijn werk ontstaat precies waar systemen tekortschieten

Ik werk al langer met mensen die tussen wal en schip raken. Mensen die niet goed passen in de bestaande routes. Mensen die niet nog een protocol nodig hebben, maar iemand die hen werkelijk ziet en snel de kern aanvoelt.

Dat doe ik niet vanuit de pretentie dat ik alles weet. Integendeel. Maar ik weet wel dat geen enkel systeem de mens volledig begrijpt. En ik weet ook dat echte beweging vaak ontstaat buiten de bekende kaders.

Via dit platform maken wekelijks ongeveer 500 mensen gebruik om informatie te halen en antwoorden te vinden om zichzelf beter te leren kennen. Een soort spiegel.

Blijkbaar voelen mensen dat ook. Dat er méér nodig is dan standaardtaal en standaardroutes.
Dat ze niet alleen benaderd willen worden als geval, maar als mens.
Wat mij betreft is het tijd voor meer waarheid en minder schijnzekerheidIk denk dat we collectief moeten ophouden met doen alsof het systeem het vanzelf beter weet. Dat is vaak gewoon niet waar. En hoe langer we dat blijven volhouden, hoe meer mensen uitvallen, verharden of afhaken.

Er is meer waarheid nodig. Meer moed. Meer menselijkheid.
Meer bereidheid om te erkennen dat officiële  structuren niet hetzelfde zijn als werkelijke hulp.

Dat vraagt ook iets van mensen. Natuurlijk. Niet alles ligt bij de overheid. Maar zolang de overheid, haar uitvoerende systemen én de politiek niet bereid zijn om werkelijk in de spiegel te kijken, blijft een groot deel van het probleem in stand.

De mens heeft een spiegel nodig.
De overheid ook.
De politiek ook.
En ikzelf net zo goed.

Misschien begint verandering wel precies daar: dat we allemaal bereid zijn eerlijker te kijken naar onze eigen rol in het geheel.

Tot slot

Misschien is dat uiteindelijk waar het om gaat: dat we weer leren zien dat een mens geen dossier is, geen protocol, geen diagnose en geen probleem dat afgehandeld moet worden. Een mens wil in wezen gezien worden. Echt gezien. En zolang dat niet gebeurt, zullen verwarring, frustratie en agressie blijven toenemen, hoe mooi onze beleidswoorden ook klinken.

De vraag is dus niet alleen of het systeem klopt.  De vraag is of het nog menselijk is.